ಕೃಷಿ ಅಥವಾ ವ್ಯವಸಾಯವು ಮಾನವ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದ ವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲೊಂದು. ಇದು ಬೇಸಾಯ ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯಕಲೆಗಳ ಮೂಲಕ ಆಹಾರ ಹಾಗೂ ವಿವಿಧ ಅಗತ್ಯ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಒಂದು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ. ಕೃಷಿಯ ಮೂಲಕ ಆಹಾರ ಧಾನ್ಯಗಳು, ನಾರು, ಜೈವಿಕ ಇಂಧನ, ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳು ಹಾಗೂ ಮಾನವ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಅನೇಕ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು.
ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ಸಸ್ಯಗಳು, ಪ್ರಾಣಿಗಳು, ಶಿಲೀಂಧ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿ ಅವುಗಳಿಂದ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಆಹಾರ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಲ್ಲ, ಮಾನವನ ಜೀವನಶೈಲಿಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಸಹ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
ಮಾನವ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿಗೆ ಬಹಳ ಮಹತ್ವವಿದೆ. ಕೃಷಿಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯೇ ಮಾನವ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಉಗಮಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಪುರಾತನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜನರು ಬೇಟೆಯಾಡುವ ಮತ್ತು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ಜೀವನದಿಂದ ಕೃಷಿ ಮಾಡುವ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಬದಲಾದಾಗ, ಆಹಾರದ ಕೊರತೆ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರವಾದ ಸಮಾಜಗಳು ಬೆಳೆಯಲು ಆರಂಭವಾಯಿತು.
ಪಳಗಿಸಿದ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸುವ ಮೂಲಕ ಆಹಾರದ ಮಿಗುತಾಯಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿದ್ದವು. ಇದರಿಂದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಮಾಜಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಸಂಘಟಿತವಾಗುವ ಅವಕಾಶ ದೊರೆಯಿತು. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಕೃಷಿ ಮಾನವ ಸಮಾಜದ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಆಧಾರವಾಗಿದೆ.
ಕೃಷಿಯ ಇತಿಹಾಸವು ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಿಂದಿನದ್ದಾಗಿದೆ. ಅದರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ವಿವಿಧ ಹವಾಮಾನಗಳು, ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳು ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ. ಪ್ರಪಂಚದ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಕೃಷಿ ಪದ್ಧತಿಗಳು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗಿದ್ದು, ಅವು ಸ್ಥಳೀಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತಾ ಬಂದಿವೆ.
ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪೋಷಿತ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಲು ಸೂಕ್ತವಾದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿ ಅದನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ. ಸಸ್ಯಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನೀರಾವರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಅಗತ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಶುಷ್ಕಭೂಮಿ ಕೃಷಿ (Dryland Farming) ವಿಧಾನಗಳನ್ನೂ ಅನುಸರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಜಾನುವಾರುಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸುವಲ್ಲಿ ಸಹ ವಿವಿಧ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿವೆ. ಕೆಲವು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಆಧಾರಿತ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಭೂರಹಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿಯ ವಿವಿಧ ಪದ್ಧತಿಗಳಿಂದ ಕೃಷಿ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಇನ್ನಷ್ಟು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗಿದೆ.
ಇಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಕ್ಷೇತ್ರವು ವಿಶ್ವದ ಹಿಮ ಮತ್ತು ಜಲಮುಕ್ತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಸುಮಾರು ಮೂರನೇ ಭಾಗವನ್ನು ಆವರಿಸಿದೆ. ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಏಕಬೆಳೆ ಪದ್ಧತಿ (Monoculture Farming) ಆಧಾರಿತ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕೃಷಿಯು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿದೆ.
ಆದರೆ ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಶಾಶ್ವತ ಕೃಷಿ (Sustainable Farming) ಮತ್ತು ಸಾವಯವ ಕೃಷಿ (Organic Farming) ಕಡೆ ಹೆಚ್ಚು ಗಮನ ಹರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ವಿಧಾನಗಳು ಮಣ್ಣಿನ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಕಾಪಾಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಹಾನಿ ಮಾಡದೆ ಕೃಷಿ ನಡೆಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ
ಹೀಗಾಗಿ ಕೃಷಿ ಎನ್ನುವುದು ಕೇವಲ ಒಂದು ವೃತ್ತಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಮಾನವ ಜೀವನವನ್ನು ಪೋಷಿಸುವ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ದಾರಿ ತೋರಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿದೆ.